Wie in het Groningse aardbevingsgebied woont, kan bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) niet alleen de schade aan zijn huis claimen, maar ook een vergoeding voor het leed dat de bevingen veroorzaken. Die immateriële schadevergoeding loopt op tot € 5.000 per persoon. Maar niet iedereen die schade heeft gehad, krijgt dat geld. Het IMG werkt met een puntensysteem en wie te weinig punten haalt, krijgt niets.
De Rechtbank Noord-Nederland liet op 5 november 2026 zien hoe streng dat systeem uitpakt. Twee bewoners van een beschadigde woning hadden hun leed in een persoonlijke verklaring omschreven als bijzonder ernstig. Toch kregen zij geen cent. Zij hadden te weinig punten en de omstandigheden die zij aanvoerden, gelden volgens de rechtbank voor een groot deel van de Groningers. Dat is geen bijzondere omstandigheid die het IMG dwingt van zijn beleid af te wijken.
De uitspraak is op 10 november 2026 gepubliceerd en kunt u hier teruglezen.
Hoe werkt de regeling van het IMG?
Het IMG handelt de schade door de gaswinning af namens de Staat. Het doet dat met toepassing van het gewone burgerlijk recht. Voor immateriële schade geldt daarom de maatstaf van art. 6:106 BW. U heeft recht op smartengeld als u lichamelijk letsel heeft opgelopen, in uw eer of goede naam bent geschaad of 'op andere wijze in uw persoon bent aangetast'. Bij de bevingen gaat het om die laatste categorie.
Om tienduizenden aanvragen te kunnen behandelen, heeft het IMG een gestandaardiseerde methode ontwikkeld. Die staat in hoofdstuk 4 van zijn Procedure en werkwijze en geldt als beleidsregel. Het IMG kent punten toe op vier onderdelen. Waar staat de woning? Hoe is de veiligheidssituatie? Hoe groot is de fysieke schade? En hoe lang hebben de procedures geduurd? Hoe meer punten, hoe hoger de vergoeding. De bedragen zijn € 1.500, € 3.000 of maximaal € 5.000 per persoon.
Daarnaast kan een aanvrager een persoonlijke verklaring invullen over wat de bevingen met hem hebben gedaan. Het IMG noemt dat een PIA. De uitkomst wordt ingedeeld in vier profielen, van licht ervaren leed tot bijzonder ernstig ervaren leed. Een zwaar profiel kan de vergoeding naar boven bijstellen, maar nooit boven de € 5.000.
Het systeem kent een ondergrens. Bij twee punten neemt het IMG geen persoonsaantasting aan. De aanvraag wordt dan afgewezen, wat de persoonlijke verklaring ook zegt. Bij drie punten hangt het af van het profiel. Licht ervaren leed levert niets op. Bij de drie zwaardere profielen volgt een vergoeding van € 1.500.
Wat is er gebeurd?
Twee bewoners zijn samen eigenaar van een woning in het aardbevingsgebied. Zij vroegen het IMG ieder om een immateriële schadevergoeding. Het IMG wees beide aanvragen af, in mei 2024 en in mei 2025. Ook in bezwaar bleef het IMG bij die afwijzing. Daarop stapten de bewoners naar de bestuursrechter.
De ene bewoner had van het IMG twee punten gekregen. Eén voor de locatie van de woning en één voor de omvang van de schade. De andere bewoner had één punt gekregen, alleen voor de locatie. Beiden hadden een persoonlijke verklaring ingevuld. Die leidde bij allebei tot profiel 4, het zwaarste profiel. Bijzonder ernstig ervaren leed dus.
Toch wees het IMG de aanvragen af. Met twee punten of minder komt een aanvrager niet boven de ondergrens uit. De persoonlijke verklaring kan dat niet repareren. Die werkt alleen vanaf drie punten.
Bij de rechtbank voerden de bewoners aan dat zij wonen in een gebied waar de aardbevingen vaak worden gevoeld. Hun huidige woning en hun vorige woningen hadden schade opgelopen. Toen zij hun huidige woning kochten, lagen er al drie schaderapporten en inmiddels was een vierde melding in behandeling. Ook in de huurwoning waar een van hen eerder woonde, was schade geweest. Het IMG had volgens hen niet goed uitgelegd waarom dat allemaal geen persoonsaantasting opleverde.
De lat voor persoonsaantasting ligt hoog
De rechtbank grijpt terug op een uitspraak van haar meervoudige kamer van 3 september 2025. Daarin is geoordeeld dat het IMG de ondergrens terecht boven de twee punten heeft gelegd. Bij twee punten ligt een persoonsaantasting niet zo voor de hand dat zij op grond van het puntensysteem kan worden aangenomen.
Dat sluit aan bij de rechtspraak van de Hoge Raad. Voor smartengeld wegens een aantasting in de persoon 'op andere wijze' is in beginsel geestelijk letsel nodig dat objectief kan worden vastgesteld. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan de aantasting ook zonder zo'n vaststelling worden aangenomen, als de aard en de ernst van de gebeurtenis daar aanleiding toe geven. Psychisch onbehagen is niet genoeg. Spanning, frustratie en zorgen over het huis zijn vervelend, maar zijn op zichzelf geen persoonsaantasting in de zin van de wet.
Dat verklaart ook waarom een persoonlijke verklaring met het zwaarste profiel bij twee punten niets oplevert. De verklaring beschrijft hoe de aanvrager het leed ervaart. Dat is belangrijk, maar het is een subjectieve maatstaf. De wet vraagt om meer. Het puntensysteem is de manier waarop het IMG op grote schaal inschat of dat 'meer' aannemelijk is. Wie onder de grens blijft, moet zelf met nadere feiten en omstandigheden komen om aan te tonen dat hij in zijn persoon is aangetast.
Bijzondere omstandigheden?
Een bestuursorgaan moet zich aan zijn eigen beleidsregel houden. Er is één uitzondering. Als het volgen van de regel voor iemand gevolgen heeft die door bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot het doel van de regel, moet het bestuursorgaan afwijken (art. 4:84 Awb). Bij de rechtbank ging het daarom om de vraag of de bewoners zulke bijzondere omstandigheden hadden aangetoond.
De rechtbank vindt van niet en geeft daar twee redenen voor.
De eerste is dat de omstandigheden die de bewoners noemden, al in de punten zaten. Dat zij in het bevingsgebied wonen, leverde het punt voor de locatie op. Dat hun woning schade had, leverde bij een van hen het punt voor de omvang van de schade op. Wat al is meegewogen in het puntensysteem, kan niet nog eens als bijzondere omstandigheid worden opgevoerd.
De tweede reden is harder. De omstandigheden die de bewoners aanvoerden, gelden volgens de rechtbank voor een groot deel van de inwoners van de provincie Groningen. Veel mensen wonen in een huis dat op enig moment door de bevingen beschadigd is geraakt. Dat is een algemene omstandigheid. En een algemene omstandigheid is onvoldoende om een persoonsaantasting aan te nemen. Wat voor zoveel mensen geldt, is per definitie niet bijzonder.
Daarmee is ook de klacht over de motivering van tafel. Het IMG had volgens de rechtbank voldoende uitgelegd waarom de aanvragen werden afgewezen.
Nieuwe schademelding en hoger beroep
De bewoners wezen ook op een nieuwe schademelding die nog in behandeling was. Die kon de rechtbank niet meewegen. De bestuursrechter beoordeelt een besluit op basis van de feiten die bij dat besluit bekend waren. Een melding die daarna is gedaan en nog niet is afgehandeld, hoort daar niet bij.
Dat betekent niet dat de deur dicht is. Op de zitting is besproken dat de bewoners na afhandeling van de nieuwe melding opnieuw een aanvraag om immateriële schadevergoeding kunnen indienen. Een vierde schade kan het aantal punten voor de omvang van de schade veranderen. Komt een aanvrager daardoor op drie punten, dan telt de persoonlijke verklaring wel mee. Met het zwaarste profiel is dan in elk geval € 1.500 per persoon mogelijk.
De beroepen zijn ongegrond verklaard. De bewoners krijgen het griffierecht niet terug en geen vergoeding van hun proceskosten. Tegen de uitspraak staat binnen zes weken hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Wat kunt u hiermee?
Deze uitspraak laat zien dat de regeling van het IMG streng is aan de onderkant. Wonen in het bevingsgebied en schade aan uw huis leveren punten op, maar met twee punten houdt het op. Hoe ernstig u het leed zelf ook ervaart.
Wilt u toch een vergoeding, dan zijn er twee wegen. De eerste is het puntensysteem zelf. Ga na of alle schademeldingen zijn meegeteld en of de duur van de procedures en de veiligheidssituatie goed zijn beoordeeld. Een punt erbij kan het verschil maken tussen niets en € 1.500 of meer. Is er een nieuwe schademelding, wacht dan de afhandeling af en dien daarna opnieuw een aanvraag in.
De tweede weg is lastiger. Wie onder de grens blijft, moet aantonen dat zijn situatie werkelijk anders is dan die van de meeste Groningers. Denk aan geestelijk letsel dat door een arts of psycholoog is vastgesteld en dat samenhangt met de bevingen. Algemene zorgen en frustratie zijn daarvoor niet genoeg. Hoe begrijpelijk die ook zijn.
Bent u het niet eens met een besluit van het IMG, let dan op de termijnen. Voor bezwaar en beroep geldt zes weken. Hetzelfde geldt voor hoger beroep bij de Raad van State.
Heeft u vragen over immateriële schadevergoeding of over een besluit van het IMG?
Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Dat kan via het telefoonnummer boven in beeld of door een e-mailbericht te sturen naar info@jba.nl.
