Donkere kleding en rechts lopen zijn geen verkeersfouten, maar tellen wel mee als eigen schuld
Nicole Verpaalen
18/11/26

Een meisje van zestien loopt op een donkere, regenachtige avond in januari over een smalle buitenweg naar de bushalte. Zij draagt donkere kleding en loopt rechts op het asfalt. Van achteren komt een bedrijfsauto. De bestuurder ziet haar pas als zijn dimlicht haar raakt en kan niet meer remmen. Zij wordt gelanceerd en belandt in de greppel met ernstig letsel.
De verzekeraar van de auto erkent aansprakelijkheid, maar wil maar 70 procent van de schade betalen. Het meisje had volgens de verzekeraar beter moeten opletten. Zij wil 100 procent. De Rechtbank Oost-Brabant kwam op 11 november 2026 uit op 80 procent. Interessant is vooral de weg daarnaartoe. Het meisje overtrad geen enkele verkeersregel. Toch rekent de rechtbank haar aan dat zij rechts liep, op de weg in plaats van in de berm en in het donker zonder reflectie. Daar staat tegenover dat haar jonge leeftijd en de blijvende gevolgen van het ongeval haar een correctie van 5 procent opleveren.
De uitspraak is op 17 november 2026 gepubliceerd en kunt u hier teruglezen.
Wat is er gebeurd?
Op 27 januari 2020 loopt een meisje van zestien rond zes uur 's avonds met een vriend van een hondenpension naar de dichtstbijzijnde bushalte. De weg ligt buiten de bebouwde kom in Noord-Brabant en is ongeveer vier meter breed, met aan beide kanten een zachte berm van twee meter en daarachter een greppel. Er geldt een maximumsnelheid van 60 kilometer per uur. Het is volledig donker en het regent. De berm is drassig en vol plassen.
De twee lopen naast elkaar aan de rechterkant van de weg. Het meisje loopt op het asfalt, helemaal rechts. Haar vriend loopt rechts van haar in de berm. Allebei dragen zij donkere kleding zonder reflecterende delen. Zij zijn bezig met hun telefoons. Het meisje zoekt in haar eigen telefoon het nummer van een ander hondenpension op om dat met de telefoon van haar vriend te bellen.
Van achteren nadert een bedrijfsauto. De bestuurder heeft net een fietser ingehaald. Als hij de twee ziet, kan hij niet meer remmen of uitwijken. Hij raakt hen met de rechterkant van zijn auto. Het meisje wordt gelanceerd en komt in de greppel terecht. Zij loopt ernstig letsel op. Haar vriend wordt alleen door de spiegel geraakt en raakt lichtgewond.
De politie onderzoekt het ongeval. De auto voerde verlichting, maar of het grootlicht aanstond, is niet vast te stellen. De auto reed op de rijbaan en niet door de berm, waarschijnlijk rechts van het midden. De weg was verlicht met lantaarnpalen die ver uit elkaar stonden en weinig licht verspreidden. De botsing vond plaats in een donker stuk net voorbij een lichtpunt. Uit proeven bleek dat de twee voetgangers met hun donkere kleding pas zichtbaar werden toen het licht van de auto hen aanstraalde. De bestuurder reed waarschijnlijk niet harder dan 60 kilometer per uur.
De vader van het meisje stelde de bestuurder en zijn WAM-verzekeraar aansprakelijk. Die verzekeraar, inmiddels Nationale-Nederlanden, deed eerst een beroep op overmacht, maar erkende later aansprakelijkheid. Over het percentage werden partijen het niet eens. Het meisje legde de zaak als deelgeschil aan de rechtbank voor.
De 50%-regel voor voetgangers en fietsers
Wie met een auto een voetganger of fietser aanrijdt, is aansprakelijk voor diens schade, tenzij het ongeval aan overmacht is te wijten (art. 185 WVW). De wet beschermt zo de kwetsbare verkeersdeelnemer tegen het verhoogde gevaar van gemotoriseerd verkeer. Dat gevaar wordt in het jargon het 'Betriebsgefahr' genoemd. Wie van een auto gebruikmaakt, draagt het risico daarvan. Het slachtoffer kan de verzekeraar van de auto rechtstreeks aanspreken (art. 6 WAM).
Uit die bescherming volgt een vaste regel. De verzekeraar moet in elk geval 50 procent van de schade vergoeden, ook als het slachtoffer zelf fouten heeft gemaakt. Alleen bij opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid van het slachtoffer geldt dat niet. Daarvan was hier geen sprake en dat had de verzekeraar ook niet gesteld.
De vraag is dan of de verzekeraar meer dan 50 procent moet betalen. Dat hangt af van twee stappen. Eerst kijkt de rechter naar de causale verdeling. In welke mate hebben de omstandigheden aan beide kanten aan het ongeval bijgedragen? Daarbij gaat het niet om de vraag wie het meest te verwijten valt, maar om de vraag wat het ongeval heeft veroorzaakt. Pas daarna komt de billijkheidscorrectie (art. 6:101 BW). Daarin kan de rechter de uitkomst bijstellen vanwege de ernst van de gemaakte fouten, de leeftijd van het slachtoffer of de ernst van het letsel.
De rechtbank merkt eerlijk op dat de grens tussen die twee stappen niet altijd scherp te trekken is. In de praktijk lopen oorzaak en verwijt vaak door elkaar. Toch is het onderscheid belangrijk, want het bepaalt op welk moment welke argumenten meetellen.
Wat de automobilist verkeerd deed
De bestuurder heeft een verkeersfout gemaakt. Hij kon zijn auto niet tot stilstand brengen binnen de afstand die hij kon overzien en die vrij was (art. 19 RVV 1990). Dat staat vast.
Het meisje stelde dat hij te hard reed. De rechtbank gaat daar niet in mee. De politie kon de snelheid niet reconstrueren, maar concludeerde uit de eindpositie en de stopafstand dat hij waarschijnlijk niet harder reed dan de toegestane 60. De fietser die net was ingehaald, sprak van 'hoge snelheid, ongeveer 40 kilometer per uur' en gaf later toe dat zoiets op de fiets moeilijk is in te schatten. De bestuurder zelf zei dat hij ongeveer 60 reed. De rechtbank ziet geen aanknopingspunten voor meer.
Maar binnen de limiet blijven is niet hetzelfde als veilig rijden. Een automobilist moet zijn snelheid aanpassen aan de omstandigheden. En die waren slecht. Het was volledig donker, het regende en de weg was nat. Dat betekent slecht zicht en een langere remweg. Het was zes uur 's avonds, dus er kon fietsverkeer zijn en in enige mate ook voetgangers. De lantaarnpalen verlichtten de weg maar gedeeltelijk. De bestuurder reed met dimlicht met een bereik van bijna 30 meter. Bij 60 kilometer per uur legt een auto die afstand af in nog geen twee seconden. Dat is te weinig tijd om te reageren op slecht zichtbare voetgangers.
De bestuurder had dat kunnen voorkomen door langzamer te rijden of grootlicht te gebruiken. Dat er tegenliggers waren die hij daarmee had kunnen verblinden, is niet gesteld of gebleken. De conclusie is dat de combinatie van 60 kilometer per uur en dimlicht op een deels verlichte weg hem te weinig tijd gaf om adequaat te reageren.
Wat de voetgangster verkeerd deed
Strikt genomen niets. Als er geen trottoir, voetpad of fietspad is, moeten voetgangers de berm of de uiterste zijde van de rijbaan gebruiken (art. 4 lid 3 RVV 1990). Het meisje liep volgens haar eigen verklaring helemaal rechts op de weg. Dat mocht. De regel dat voetgangers links moeten lopen, bestaat niet meer. Donkere kleding dragen is evenmin verboden. En of de telefoon een rol speelde, kon de rechtbank niet vaststellen. Haar vriend was niet met zijn telefoon bezig en heeft de auto ook niet gehoord of gezien.
Toch rekent de rechtbank haar drie dingen aan. Niet als verkeersfouten, maar als onveilige keuzes die aan het ongeval hebben bijgedragen.
De eerste is dat zij rechts liep. Links lopen wordt nog altijd als de veiligste keuze gezien. U ziet dan het verkeer op uw eigen weghelft aankomen en kunt zo nodig de berm in. Het meisje liep rechts omdat daar de lantaarnpalen stonden en omdat dat de kortste route was. Maar op deze smalle weg verlichtten de palen de hele breedte, met daartussen donkere stukken aan beide kanten. De verlichting maakte rechts dus niet veiliger dan links. Had zij links gelopen, dan was er geen aanrijding geweest. De auto reed immers rechts van het midden.
De tweede is dat zij op het asfalt liep en niet in de berm. De berm was drassig, maar wel twee meter breed. De auto is niet door de berm gereden. Had zij achter haar vriend in de berm gelopen, dan was zij niet geraakt.
De derde is de donkere kleding zonder reflectie. Niet verboden en volgens de rechtbank ook niet verwijtbaar, maar wel gevaarzettend. Uit het zichtonderzoek van de politie bleek dat de twee pas zichtbaar werden toen het dimlicht hen raakte. Met reflecterende of lichte kleding had de bestuurder haar waarschijnlijk eerder gezien en mogelijk nog kunnen remmen of uitwijken. Dat het meisje bij daglicht was vertrokken naar een onbekende plek en niet bewust in het donker onopvallend gekleed ging, vindt de rechtbank begrijpelijk. Maar de slechte zichtbaarheid komt toch voor haar rekening.
Dit is de kern van de uitspraak. Eigen schuld vereist geen overtreding. Het gaat om omstandigheden die aan het slachtoffer kunnen worden toegerekend en die aan het ongeval hebben bijgedragen. Ook begrijpelijke keuzes kunnen daaronder vallen.
De verdeling en de billijkheidscorrectie
De rechtbank weegt beide kanten tegen elkaar af. De verkeersfout van de bestuurder heeft meer aan het ongeval bijgedragen dan de onveilige keuzes van het meisje. Maar die keuzes waren niet zo gering dat zij wegvallen tegen de fout van de bestuurder. Zij hebben in niet geringe mate bijgedragen. De rechtbank komt uit op 25 procent eigen schuld, precies wat de verzekeraar had bepleit. Causaal gezien zou de verzekeraar dus 75 procent moeten betalen.
Dan de billijkheidscorrectie. Het meisje voerde vijf argumenten aan voor een volledige vergoeding. Het Betriebsgefahr, haar leeftijd van zestien, de beperkte verwijtbaarheid van haar gedrag, de ernst van de gevolgen en het feit dat de auto verzekerd was.
Het eerste argument gaat niet op. Het Betriebsgefahr zit al in de 50%-regel verwerkt en mag niet nog eens worden meegewogen. Dat heeft de Hoge Raad in 2005 beslist.
Over de verwijtbaarheid is de rechtbank genuanceerd. Het meisje valt weinig te verwijten. Zij overtrad geen regel en donkere kleding dragen is helemaal niet verwijtbaar. Maar ook de bestuurder valt weinig te verwijten. Hij overtrad weliswaar art. 19 RVV, maar het staat niet vast dat hij te hard reed of grootlicht had moeten voeren. Aan beide kanten is de verwijtbaarheid gering. Dat levert geen grond op voor een correctie.
De leeftijd en het letsel doen dat wel. Op de zitting legde het meisje uit dat haar leven door het ongeval stilstaat. Zij is bezig met de behandeling van haar klachten, terwijl leeftijdsgenoten doorgaan met hun ontwikkeling. Omdat het gaat om blijvende klachten die al op jonge leeftijd voor grote beperkingen zorgen, vindt de rechtbank een correctie van 5 procent gerechtvaardigd.
De uitkomst is 80 procent. Het verzoek van het meisje om 100 procent en het tegenverzoek van de verzekeraar om 70 of 75 procent worden allebei afgewezen.
Wat kunt u hiermee?
Bent u als voetganger of fietser aangereden door een auto, dan heeft u in elk geval recht op de helft van uw schade. Daar komt u alleen onder als u het ongeval opzettelijk of bijna opzettelijk heeft veroorzaakt. Hoeveel u boven die helft krijgt, hangt af van de omstandigheden aan beide kanten en van de billijkheid.
Deze uitspraak maakt duidelijk dat u geen verkeersregel hoeft te overtreden om eigen schuld te hebben. Rechts lopen, op het asfalt in plaats van in de berm en donkere kleding in het donker zijn stuk voor stuk toegestaan. Toch kostten ze dit meisje 20 procent van haar schade. Loop daarom links als er geen voetpad is, gebruik de berm als dat kan en draag iets wat opvalt als het donker is. Niet omdat het moet, maar omdat het bij een ongeval het verschil maakt.
Voor de verdeling zelf is de billijkheidscorrectie het sleutelwoord. Jonge leeftijd en blijvende beperkingen kunnen het percentage bijstellen, ook als de fouten aan beide kanten klein zijn. Zorg dat die omstandigheden goed worden onderbouwd en op de zitting naar voren komen. In deze zaak leverde dat 5 procent op. Bij een schade die een leven lang doorloopt, is dat veel geld.
Bent u als voetganger of fietser aangereden en wil de verzekeraar niet alles vergoeden?
Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Dat kan via het telefoonnummer boven in beeld of door een e-mailbericht te sturen naar info@jba.nl.



