Hoge Raad: rechter moet informatieplichten bij online gesloten verzekering zelf toetsen

Een autoverzekering is tegenwoordig in vijf minuten online geregeld. Gegevens invullen, een paar vinkjes zetten, betalen en klaar. Maar heeft de verzekeraar u onderweg ook verteld wat u eigenlijk moet weten? En wat als dat niet zo is en diezelfde verzekeraar later geld van u komt halen?

Op 9 oktober 2026 deed de Hoge Raad daar een belangrijke uitspraak over. De kern: in een rechtszaak over een op afstand gesloten schadeverzekering moet de rechter uit zichzelf controleren of de verzekeraar de consument goed heeft geïnformeerd. Ook als de consument daar zelf niet om vraagt en zelfs als hij niet op de zitting verschijnt. U kunt het arrest hier teruglezen en het advies dat eraan voorafging hier.

Wat is er gebeurd?

De zaak waar het om begon, is bescheiden. In augustus 2021 sloot een consument via internet een autoverzekering af bij Achmea. Later stapte Achmea naar de kantonrechter in Amsterdam voor € 263,22 aan onbetaalde premie, eigen risico of andere kosten. De consument liet zich niet zien.

Normaal gesproken krijgt de eisende partij dan vrij eenvoudig haar zin. Maar deze kantonrechter ging niet over één nacht ijs. Hij wilde eerst van Achmea weten welke informatie zij de consument had gegeven, wanneer en in welke vorm. En of zij hem had gewezen op zijn recht om de verzekering kort na het afsluiten alsnog te ontbinden.

Alleen: hoe ver moest hij daarin gaan? Dat wist de kantonrechter niet zeker. In oktober 2024 legde hij daarom een reeks prejudiciële vragen voor aan de Hoge Raad. Zo'n vraag kan een rechter stellen als hij vastloopt op een juridisch punt waarover de Hoge Raad nog niet heeft beslist. Het antwoord werkt door in alle zaken waarin dezelfde vraag speelt, niet alleen in deze.

Eerder al: Arvato

Helemaal uit de lucht kwam de vraag niet vallen. In 2021 deed de Hoge Raad uitspraak in een zaak die in juristenland bekendstaat als Arvato. Daarin ging het om consumenten die online iets hadden gekocht en de rekening lieten liggen. De rechter moet in zulke zaken zelf nagaan of de consument bij de aankoop goed is geïnformeerd, oordeelde de Hoge Raad toen.

Op verzekeringen zijn die regels echter niet van toepassing. Wie op afstand een verzekering verkoopt, valt onder eigen Europese regels. In Nederland zijn die grotendeels terechtgekomen in de Wet op het financieel toezicht en een bijbehorend besluit. De kernvraag was dus of de Arvato-lijn ook voor verzekeraars opgaat.

Welke informatie moet een verzekeraar geven?

Sluit u een schadeverzekering online of telefonisch af, dan zit er niemand tegenover u die de kleine lettertjes uitlegt. Juist daarom moet de verzekeraar vooraf heel wat informatie op tafel leggen. Onder meer:

• wie de verzekeraar is en waar u terechtkunt met een klacht;
• wat voor verzekering het is en wat die grofweg dekt;
• de belangrijkste uitsluitingen en risico's;
• wat de verzekering in totaal kost en hoe u betaalt;
• wat er van u als verzekerde wordt verwacht;
• hoe lang de verzekering loopt en hoe u ervan af kunt;
• of u nog een bedenktijd heeft om de verzekering terug te draaien, en hoe dat werkt.

Die informatie moet bovendien kloppen, helder zijn en niet misleiden. En in principe moet de verzekeraar haar geven op een 'duurzame drager'. Dat klinkt ingewikkelder dan het is. Het betekent gewoon: in een vorm die u kunt bewaren en later ongewijzigd terug kunt lezen. Een pdf als bijlage bij een e-mail, bijvoorbeeld.

Het grootste deel van dit lijstje geldt als essentiële informatie: wat een consument nodig heeft om een weloverwogen keuze te maken. Een verzekeraar die dat achterhoudt, maakt zich volgens de wet schuldig aan een oneerlijke handelspraktijk.

Het advies van de procureur-generaal

Voordat de Hoge Raad knopen doorhakt, geeft vaak eerst een lid van het parket bij de Hoge Raad een onafhankelijk advies. Hier was dat plaatsvervangend procureur-generaal Wissink, in oktober 2025. Zijn boodschap liet weinig te raden over: wat voor webwinkels geldt, geldt ook voor verzekeraars. De rechter moet de essentiële informatieplichten zelf toetsen en een overtreding ook zelf bestraffen.

Op een paar punten hield hij de rem erop. Of de informatie op een duurzame drager was verstrekt, hoefde de rechter volgens hem niet uit zichzelf te controleren. En eiste een consument zelf een uitkering, dan mocht de rechter ervan uitgaan dat hij geen vernietiging van zijn verzekering wilde. Op dat laatste punt koos de Hoge Raad, zoals we zo zullen zien, een andere route.

Het oordeel: de rechter moet zelf kijken

De Hoge Raad trekt de Arvato-lijn gewoon door. Gaat een zaak over een schadeverzekering die op afstand is gesloten, dan onderzoekt de rechter uit eigen beweging of de verzekeraar haar essentiële informatieplichten is nagekomen. Ambtshalve toetsen, heet dat. De rechter kijkt naar wat de verzekeraar aanvoert en naar de stukken die zij overlegt. Blijkt daar onvoldoende uit dat de consument netjes is geïnformeerd, dan heeft de verzekeraar een probleem.

Daarbij let de rechter, voor zover dat kan, ook op de kwaliteit: was de informatie correct, duidelijk en niet misleidend? Een verzekeraar die wel iets heeft gestuurd, maar in onnavolgbaar jargon, is er dus niet zomaar vanaf.

Eén ding hoeft de rechter in beginsel niet uit zichzelf uit te zoeken: of de informatie op een duurzame drager is gegeven. Sinds kort is daar wel een uitzondering op. Door nieuwe Europese regels moet hij nu wél nagaan of de informatie over de bedenktijd op zo'n duurzame drager bij de consument terecht is gekomen. Daarnaast controleert de rechter bij verplichtingen die op of na 28 augustus 2026 zijn ontstaan, of de verzekeraar het verplichte informatiedocument heeft verstrekt: een kort standaardoverzicht van de verzekering.

Wanneer is iets dan op een duurzame drager verstrekt? Een pdf die de verzekeraar persoonlijk naar u mailt, kan volstaan. Informatie die alleen ergens op de website staat, niet. Heeft u met de verzekeraar afgesproken dat u een persoonlijke 'mijn-omgeving' gebruikt, dan is het genoeg als de stukken daar staan én u een persoonlijk bericht krijgt dat er iets voor u klaarligt. Verder wilde de Hoge Raad dit niet invullen. Uiteindelijk blijft het afhangen van de omstandigheden.

Welke gevolgen heeft een schending?

Vaststellen dat het misging, is één ding. Schiet de verzekeraar tekort, dan moet de rechter daar ook zelf consequenties aan verbinden. Die sanctie moet doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn en zo veel mogelijk aansluiten bij Arvato.

Soms heeft de wetgever die sanctie al voor de rechter ingevuld. Zo loopt de bedenktijd om de verzekering te ontbinden langer door zolang de consument de vereiste informatie niet heeft gekregen, al is dat niet onbeperkt. Stelt zo'n wettelijke sanctie in een concreet geval te weinig voor, dan mag de rechter daarnaast, of in plaats daarvan, verder gaan.

Is de schending ernstig genoeg, dan kan de rechter de verzekering geheel of gedeeltelijk vernietigen. Dat laatste komt er meestal op neer dat de consument minder hoeft te betalen. Is de consument niet komen opdagen, dan is alleen die gedeeltelijke variant mogelijk. Is hij er wel en wil hij geen vernietiging, dan moet de rechter dat respecteren.

Daarbij komt de Hoge Raad de consument tegemoet. Bij een voldoende ernstige schending mag de rechter aannemen dat de verzekering door die oneerlijke handelspraktijk tot stand is gekomen. De verzekeraar mag het tegendeel laten zien, maar de lat daarvoor ligt volgens de Hoge Raad hoog.

Ook als u zelf uitkering vraagt

Hier slaat de Hoge Raad een andere weg in dan de procureur-generaal adviseerde. Eist de consument zelf een uitkering, of beroept hij zich op de polisvoorwaarden, dan staat dat een sanctie niet in de weg. Een gedeeltelijke vernietiging raakt namelijk in beginsel alleen wat de consument moet betalen, niet de dekking waar hij aanspraak op maakt. Wie wil dat de verzekeraar betaalt, zegt daarmee dus nog niet dat de verzekeraar ongestraft mag blijven.

‍En als de rechter niet hoeft te toetsen?

Voor informatieplichten die niet onder de ambtshalve toetsing vallen, mag de rechter het onderwerp wel ter sprake brengen. Maar hij mag er geen gevolgen aan verbinden als geen van de partijen zich erop beroept. De consument kan dat wel zelf doen. Dat de rechter iets niet uit zichzelf hoeft te controleren, betekent dus niet dat u er geen beroep op kunt doen.

Eén vraag bleef liggen. De kantonrechter wilde weten of een Nederlandse regel, die schadeverzekeraars toestaat de informatie pas samen met de polis te geven, wel strookt met de Europese regels. Daarover is twijfel mogelijk, erkent de Hoge Raad. Maar omdat in deze zaak niet is vastgesteld dat Achmea de informatie zo laat gaf, hoefde die knoop nog niet te worden doorgehakt.

Wat betekent dit voor u?

De uitspraak gaat over schadeverzekeringen die op afstand zijn gesloten. Denk aan een online afgesloten auto-, inboedel- of aansprakelijkheidsverzekering. Voor andere verzekeringen, zoals levensverzekeringen, liggen de regels deels anders. Die liet de Hoge Raad bewust buiten beschouwing.

Heeft u zo'n verzekering, dan kunt u hier een paar dingen uit meenemen:

• Eist uw verzekeraar via de rechter premie of eigen risico van u? Dan moet de rechter zelf nagaan of u bij het afsluiten goed bent geïnformeerd. Reken er toch niet op dat de rechter al het werk voor u doet. Wie zelf verschijnt en zijn kant van het verhaal vertelt, staat altijd sterker.
• Bewaar wat u bij het afsluiten hebt gekregen. De bevestigingsmail, de pdf's met voorwaarden, de berichten in uw 'mijn-omgeving'. Juist daaruit moet blijken of de verzekeraar haar plichten is nagekomen.
• U kunt zich er ook zelf op beroepen. Dat geldt ook voor informatieplichten die de rechter niet uit zichzelf hoeft te controleren.
• Een sanctie betekent niet automatisch dat uw dekking vervalt. Ook als u zelf een uitkering vraagt, kan de rechter de verzekeraar een sanctie opleggen. Meestal komt die neer op een verlaging van wat u moet betalen.

Houd de verwachtingen wel realistisch. Niet elke vergeten regel leidt tot een sanctie: voor vernietiging moet de schending voldoende ernstig zijn. En hoe rechters de sancties precies gaan invullen, moet de praktijk nog uitwijzen. Sinds Arvato gebruiken zij daarvoor een richtlijn, maar die is niet gemaakt voor verzekeringen. Volgens de Hoge Raad ligt het voor de hand dat die wordt aangepast of aangevuld.

Conclusie

Snel en makkelijk afsluiten is prima, maar de consument mag daarbij niet in het ongewisse blijven. Zo valt de uitspraak in één zin samen te vatten. Wie een verzekering online of telefonisch verkoopt, moet de klant vooraf goed en begrijpelijk informeren. Laat de verzekeraar dat na, dan moet de rechter daar zelf op letten en er consequenties aan verbinden. Ook als de consument zwijgt.

Voor verzekerden is dat een flinke steun in de rug. Ook een vordering van een paar honderd euro krijgt een verzekeraar niet meer zomaar toegewezen. En in een geschil over een uitkering kan de vraag hoe u destijds bent geïnformeerd, ineens zwaar gaan wegen.

De kantonrechter in Amsterdam gaat nu met de antwoorden van de Hoge Raad verder. Maar ook elke andere rechter die een vergelijkbare zaak op zijn bord krijgt, zal ermee aan de slag moeten.

Heeft u een geschil met uw verzekeraar, of twijfelt u of u bij het afsluiten goed bent geïnformeerd?

Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Dat kan via het telefoonnummer boven in beeld of door een e-mailbericht te sturen naar info@jba.nl.

‍