Verzekeringsrecht

Saneren op eigen initiatief, betaalt de verzekeraar dan mee als bereddingskosten?

Een olietank bezwijkt, de grond raakt vervuild en de eigenaar laat de boel meteen saneren. Verstandig. Maar wie betaalt de rekening als later blijkt dat de verzekering die schade waarschijnlijk helemaal niet dekte? Die vraag ligt nu bij de Hoge Raad in een zaak tussen verzekeraar Chubb en tankopslagbedrijf Vopak. Het gaat om miljoenen Singaporese dollars en om een leerstuk dat voor iedere verzekerde van belang is, de vergoeding van bereddingskosten.

Advocaat-generaal Hartlief heeft op 13 november 2026 zijn conclusie genomen. Dat is een advies aan de Hoge Raad, geen uitspraak. De Hoge Raad kan het advies volgen maar hoeft dat niet. Toch is de conclusie nu al de moeite waard. Zij zet scherp uiteen wanneer een verzekeraar moet meebetalen aan maatregelen die een verzekerde zelf neemt om schade te voorkomen of te beperken. En vooral wanneer niet.

In dit blog neem ik u mee door de zaak en leg ik uit wat de advocaat-generaal de Hoge Raad adviseert. De conclusie is op 19 november 2026 gepubliceerd en kunt u hier teruglezen.

Wat is er gebeurd?

Op 16 of 17 maart 2016 bezwijkt een opslagtank op een terminal van Vopak in Singapore. Ruim 550 ton petroleum stroomt weg en trekt in de bodem. Vopak Singapore huurt het terrein en is op grond van de huurovereenkomst verplicht om schade aan het gehuurde te herstellen.

Vopak Singapore meldt het incident direct bij schade-expert Cunningham Lindsey. Die stelt eind maart 2016 in een rapport vast dat sprake is van een gevaarlijke situatie en adviseert om onmiddellijk te beginnen met opruimen en schoonmaken. Dat gebeurt. De tank wordt leeggepompt en de olie wordt tijdelijk opgeslagen op een schip dat daarvoor aan de kade blijft liggen. De vervuilde grond wordt afgegraven en later weer aangevuld. De werkzaamheden duren van 17 maart tot medio oktober 2016.

Twee dingen doet Vopak Singapore niet. Zij meldt de vervuiling niet bij de Singaporese milieuautoriteit en ook niet bij de verhuurder. Er volgt dan ook nooit een bevel om te saneren. En de verzekeraar hoort pas op 9 december 2016 van het incident, als de sanering al is afgerond.

Die verzekeraar is Chubb, althans haar rechtsvoorganger. Vopak Singapore had een lokale milieuaansprakelijkheidspolis met een verzekerde som van 1 miljoen euro. Dat bedrag heeft Chubb uitbetaald. Daarnaast had moederbedrijf Vopak voor het concern een overkoepelende milieuaansprakelijkheidsverzekering gesloten, de zogeheten masterpolis, met een verzekerde som van 25 miljoen euro en een eigen risico van 500.000 euro. Het is een claims made-polis. Dekking bestaat kort gezegd alleen voor saneringskosten die het gevolg zijn van een overheidsmaatregel of van een eis van een derde die tijdens de looptijd van de polis voor het eerst wordt gesteld. Saneringskosten die een verzekerde op eigen initiatief maakt vallen onder een andere rubriek van de polis en die rubriek heeft Vopak niet afgesloten.

Chubb wijst dekking onder de masterpolis af. Er is geen overheidsbevel en geen eis van een derde geweest, dus geen gedekte schade. Vopak stapt naar de rechter en stelt zich op twee standpunten. De polis dekt de kosten wel. En als dat niet zo is, dan moet Chubb de kosten vergoeden als bereddingskosten.

Rechtbank en hof komen tot heel verschillende bedragen

De rechtbank Rotterdam geeft Chubb gelijk op het punt van de dekking. Zonder overheidsbevel of eis van een derde valt de sanering niet onder de polis. Toch moet Chubb betalen, zij het beperkt. De rechtbank vindt dat Vopak Singapore op 17 maart 2016 terecht is gaan saneren. Op dat moment lag het in de lijn der verwachting dat de autoriteiten of de verhuurder haar daartoe zouden verplichten. De kosten van die eerste fase zijn dus bereddingskosten.

Maar de rechtbank trekt wel een grens. Vopak Singapore had het incident moeten melden. Had zij dat gedaan, dan was binnen een maand duidelijk geweest of er een saneringsbevel zou komen. Op dat moment had zij opnieuw moeten afwegen of doorgaan nog zinvol was met het oog op de verzekering. De rechtbank wijst daarom alleen de kosten tot 17 april 2016 toe, ruim 1,2 miljoen Singaporese dollar.

Het hof Den Haag pakt het anders aan. Het hof laat de dekkingsvraag uitdrukkelijk in het midden. Of de polis de sanering nu wel of niet dekte doet er volgens het hof niet toe, zolang maar sprake is van bereddingskosten. En dat is volgens het hof het geval. Er was een onmiddellijk dreigend gevaar voor het milieu, Vopak Singapore mocht afgaan op het advies van de schade-expert en de masterpolis was nu eenmaal een aansprakelijkheidsverzekering voor terreinvervuiling. Zou Vopak Singapore door de overheid of een derde zijn aangesproken, dan was zij verzekerd geweest. Daarmee was er volgens het hof in materiële zin een gedekt belang.

Het hof ziet ook geen reden om de kosten tot één maand te beperken. Het wijst ongeveer 5,36 miljoen Singaporese dollar toe, het bedrag dat Chubb zelf op basis van een rapport van haar adviseur aan de bodemsanering had toegerekend. Alleen het aanvullen van de afgegraven grond en wat overige posten vallen buiten de vergoeding.

Wat zijn bereddingskosten eigenlijk?

Wie verzekerd is mag niet achteroverleunen als schade dreigt. Artikel 7:957 BW verplicht de verzekerde om binnen redelijke grenzen maatregelen te nemen die de schade voorkomen of beperken, zodra het verzekerde risico zich verwezenlijkt of op het punt staat dat te doen. Dat heet de bereddingsplicht. Denk aan de huiseigenaar die bij een lekkage de hoofdkraan dichtdraait en een loodgieter belt, of aan de ondernemer die na een brand zijn voorraad snel laat afdekken tegen de regen.

Tegenover die plicht staat een recht. De kosten van redelijke bereddingsmaatregelen moet de verzekeraar vergoeden, ook als de maatregel achteraf niet heeft geholpen. Bij een consumentenverzekering komen die kosten zelfs boven op de verzekerde som. Een verzekeraar kan dat recht op vergoeding niet in zijn voorwaarden wegschrijven. De gedachte erachter is simpel. Wie schade voorkomt, bespaart de verzekeraar geld. Dan is het ook redelijk dat de verzekeraar meebetaalt aan die moeite.

De Hoge Raad heeft de voorwaarden in de loop der jaren aangescherpt, het laatst in het Asbestdaken-arrest uit 2022. Er moet een onmiddellijk dreigend gevaar zijn dat alleen met bijzondere maatregelen kan worden afgewend. De verzekerde moet van dat gevaar weten of behoren te weten. De maatregelen moeten redelijk en doelmatig zijn en ten bate van de verzekeraar worden genomen. Dat laatste betekent dat zij gericht moeten zijn op schade die onder de verzekering valt. En het geheel wordt beoordeeld naar het moment waarop de verzekerde besloot in te grijpen, niet met de kennis van achteraf. Wie daarbij afgaat op het advies van een deskundige zit in beginsel goed, tenzij hij wist of moest weten dat het advies niet deugde.

De advocaat-generaal vat het mooi samen met een beeld van een collega-schrijver. Beredding is eerste hulp bij bijna-ongelukken. Je moet snel beslissen, met de informatie die je op dat moment hebt. Als de beslissing toen redelijk was, mag de verzekeraar je later niet afrekenen op wat pas daarna duidelijk werd.

De kernvraag, mag de dekking in het midden blijven?

Chubb legt de Hoge Raad in de eerste plaats voor dat het hof de beredding had moeten koppelen aan het risico dat onder de masterpolis verzekerd is. Het hof had dus eerst moeten uitleggen wat de polis precies dekt en daarna pas kunnen beoordelen of de sanering een gedekt belang diende. Door de dekkingsvraag in het midden te laten heeft het hof volgens Chubb de verkeerde maatstaf gebruikt.

De advocaat-generaal is het daarmee eens. Het verzekerde risico is het vertrekpunt van de hele beoordeling. Bereddingskosten zijn kosten om verzekerde schade te voorkomen of te beperken. Dan moet je dus eerst weten welke schade verzekerd is. Pas daarna kun je beoordelen of dat risico zich heeft verwezenlijkt of dreigde te verwezenlijken en of de verzekerde dat wist of behoorde te weten.

In deze zaak was dat nu juist het twistpunt. Chubb stelt dat de masterpolis alleen dekt als de overheid optreedt of een derde concreet eist dat wordt gesaneerd. Vopak vindt dat een wettelijke of contractuele opruimplicht al voldoende is. Het hof heeft die knoop niet doorgehakt. Het heeft de polis volgens de advocaat-generaal hoog over gekwalificeerd als een aansprakelijkheidsverzekering voor terreinvervuiling en daaruit afgeleid dat er wel een gedekt belang moest zijn. Dat is te kort door de bocht.

Hetzelfde geldt voor het onmiddellijk dreigend gevaar. Het hof heeft vastgesteld dat de olielekkage gevaarlijk was voor het milieu en dat snel ingrijpen nodig was. Dat zal best, zegt de advocaat-generaal, maar daarmee is nog niet gezegd dat er een onmiddellijk dreigend gevaar was voor schade die onder de verzekering viel. Een milieugevaar is iets anders dan een gedekt risico. Als de polis alleen dekt bij een saneringsbevel, dan is de vraag of zo'n bevel aannemelijk was als Vopak Singapore niet zelf had ingegrepen. En die vraag wordt ingewikkeld als de verzekerde het incident bewust niet heeft gemeld, want zonder melding komt er doorgaans ook geen bevel.

De advocaat-generaal adviseert daarom het arrest te vernietigen en de zaak naar een ander hof te verwijzen. Dat hof moet alsnog vaststellen wat de masterpolis dekt en of Vopak Singapore in maart 2016 mocht aannemen dat dit risico dreigde. Over de uitkomst daarvan laat de advocaat-generaal zich bewust niet uit. Dat is feitelijk werk voor de rechter die de zaak opnieuw gaat beoordelen.

Zeven maanden saneren, moet u tussentijds opnieuw nadenken?

Het tweede punt van Chubb is minstens zo interessant voor de praktijk. De sanering in Singapore duurde zeven maanden. Chubb had in hoger beroep als reserveverweer aangevoerd dat in ieder geval alleen de eerste maand als beredding kan gelden, precies zoals de rechtbank had geoordeeld. Het hof heeft daar niets over gezegd. Het heeft het gevorderde bedrag als onweersproken toegewezen, terwijl Chubb het dus wel degelijk had weersproken.

De advocaat-generaal vindt dat een gebrek in de motivering. Een rechter moet reageren op een essentieel verweer. Maar belangrijker is wat hij over de inhoud zegt. De beslissing om te gaan beredden wordt beoordeeld naar het moment waarop zij is genomen. Dat beschermt de verzekerde tegen wijsheid achteraf. Alleen heeft die beslissing geen eeuwigheidswaarde. Wie maandenlang bezig is, blijft verplicht om af en toe stil te staan en zich af te vragen of doorgaan nog zinvol is. Nieuwe inzichten over de noodzaak of effectiviteit van de maatregelen kunnen daartoe aanleiding geven. Maar ook groeiende twijfel over de dekking, bijvoorbeeld door vragen van de verzekeraar of door het uitblijven van een saneringsbevel.

Dat kan ertoe leiden dat de verzekerde zijn aanpak aanpast of de beredding zelfs staakt. En het kan gevolgen hebben voor de rekening. Wie doorgaat terwijl hij redelijkerwijs had moeten twijfelen of de verzekeraar hier nog belang bij heeft, loopt het risico dat de kosten vanaf dat moment voor eigen rekening blijven.

In deze zaak komt daar nog iets bij. Vopak Singapore heeft het incident nooit gemeld bij de autoriteiten of de verhuurder. Dat was volgens de schade-expert zelf wel verplicht. Had zij gemeld, dan was volgens de rechtbank binnen een maand duidelijk geweest of er een bevel kwam. De vraag of een verzekerde die zelf de duidelijkheid uit de weg gaat zich maandenlang op beredding kan beroepen, zal het verwijzingshof moeten beantwoorden. De advocaat-generaal heeft de weg daarvoor in ieder geval vrijgemaakt.

Een procesrechtelijk staartje over de personeelskosten

Vopak heeft op haar beurt een voorwaardelijk cassatieberoep ingesteld over een kleiner punt. De personeelskosten van de eerste maanden moesten worden verdeeld over het saneren van de grond en het schoonmaken van de tank. Dat laatste was niet verzekerd. De rechtbank vond een verdeling in twee gelijke helften redelijk, in ieder geval voor de eerste maand. Chubb is daar in hoger beroep niet tegen opgekomen. Toch rekende het hof met de verdeling van de adviseur van Chubb, die maar dertig procent aan de bodemsanering toerekende. De meerkosten wees het af als onvoldoende onderbouwd.

Dat kan niet, zegt de advocaat-generaal. Een hof is gebonden aan een oordeel van de rechtbank waartegen geen grief is gericht. Vopak heeft op dit punt dus een goed verhaal. Alleen heeft zij er weinig aan zolang het arrest op het eerste punt van Chubb wordt vernietigd. Dan gaat de hele beoordeling van de omvang van de kosten namelijk opnieuw. De advocaat-generaal adviseert daarom het beroep van Vopak te verwerpen, met de kanttekening dat de klacht op zichzelf terecht is.

Wat kunt u hiermee?

De conclusie laat zien dat de bereddingsplicht twee kanten heeft. Wie snel ingrijpt om schade te beperken, verdient bescherming en krijgt die ook. Maar het is geen vrijbrief om op kosten van de verzekeraar problemen op te lossen die de polis zelf niet dekt. De verzekeraar betaalt alleen mee aan maatregelen die het verzekerde risico afwenden of beperken. Dat vraagt van u dat u weet wat uw polis dekt en dat u die kennis meeneemt op het moment dat u moet beslissen.

Een paar praktische lessen springen eruit. Meld een incident meteen bij uw verzekeraar en, als de wet of een overeenkomst dat eist, ook bij de overheid of de wederpartij. Vopak Singapore heeft juist door niet te melden de duidelijkheid uit de weg gegaan die zij later zo goed had kunnen gebruiken. Overleg met de verzekeraar over de maatregelen en leg vast wat is besproken. Laat u adviseren door een deskundige en bewaar dat advies. En als een beredding lang duurt, sta dan geregeld stil bij de vraag of doorgaan nog in het belang van de verzekering is. Een verzekeraar die later betaalt, zal precies die vraag stellen.

Voor verzekeraars is de boodschap spiegelbeeldig. Een verzekerde die in de hectiek van het moment in redelijkheid mocht denken dat hij in uw belang handelde, heeft recht op vergoeding. Ook als later blijkt dat de schade niet gedekt was.

Het laatste woord is aan de Hoge Raad. Volgt hij zijn advocaat-generaal, dan moet een ander hof de zaak opnieuw beoordelen en begint het debat over de uitleg van de polis en het dreigende risico van voren af aan. Ik houd u op de hoogte.

Heeft u vragen over bereddingskosten of over de uitleg van uw verzekeringspolis?

Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Dat kan via het telefoonnummer boven in beeld of door een e-mailbericht te sturen naar info@jba.nl.

‍

Dit artikel is geschreven door
Floor Straathof

Heb je vragen? Neem vrijblijvend contact op.

Bewijs

Letselschade­specialisten waar je op kunt bouwen

12.000+
Tevreden klanten


Dé letselschadespecialist van Zuid-Nederland.

12.000+
Zaken

Ruime ervaring met verkeersongevallen en bedrijfsletsel.

9.4
Op Trustoo

"JBA heeft ons dossier buitengewoon goed en effectief afgehandeld."

Gespecialiseerd en gecertificeerd

De advocaten van JBA zijn specialisten. Het kantoor is aangesloten bij het Keurmerk Letselschade.

Heb je wat anders op je hart?

Stel ons je vraag. We antwoorden graag.