Een vrachtwagenchauffeur met diabetes rijdt met 89 kilometer per uur door rood en ramt een personenauto. De bestuurder, een jongeman van 21, overlijdt ter plekke. De chauffeur blijkt in een ernstige hypo te zitten. Is hij dan schuldig aan het ongeval? En hebben de ouders en de broer van het slachtoffer recht op schokschade, ook al hebben zij het ongeval niet zien gebeuren?
De Hoge Raad beantwoordde die vragen op 3 november 2026. De veroordeling van de chauffeur blijft in stand. Wie als beroepschauffeur al jaren met hypo's kampt, moet zelf maatregelen nemen voordat hij achter het stuur stapt. De schokschade van de broer blijft ook overeind. Maar bij de ouders gaat het mis. Het hof had moeten vaststellen hoe zij met het ongeval zijn geconfronteerd. En het hof had moeten uitleggen of de affectieschade die de ouders al hadden gekregen, meetelt bij de hoogte van de schokschade. Die vragen moet het hof nu alsnog beantwoorden.
De uitspraak is op 3 november 2026 gepubliceerd en kunt u hier teruglezen.
Wat is er gebeurd?
Op maandagavond 11 maart 2019 rijdt een vrachtwagenchauffeur met een tankcontainer met gevaarlijke stoffen van Moerdijk naar Amsterdam. Hij is om half negen 's ochtends begonnen en maakt al een week lang werkdagen van bijna veertien uur. Hij heeft sinds 1992 diabetes en sinds 2010 last van hypo's, momenten waarop zijn bloedsuiker zo laag wordt dat hij het bewustzijn kan verliezen. Een maand eerder, op 8 februari, stond hij al eens met zijn vrachtwagen op de verkeerde weghelft. Hij was toen niet aanspreekbaar. Contact met zijn artsen nam hij daarna niet op.
De rit van die avond gaat vanaf het begin mis. Kort na vertrek ziet een getuige de vrachtwagen zonder verlichting stilstaan op de weg en schokkend optrekken. In de Drechttunnel kiest de chauffeur een tunnelbuis die voor vrachtwagens verboden is. Op de A16 slingert hij met zo'n 90 kilometer per uur over de weg en schampt hij links en rechts de vangrail. Met onverminderde snelheid neemt hij afrit 26 bij Kralingen. Het verkeerslicht onderaan staat al bijna anderhalve minuut op rood. Hij rijdt er met 89 kilometer per uur doorheen, waar 50 is toegestaan.
Op de kruising met de Jacques Dutilhweg raakt de vrachtwagen met ongeveer 75 kilometer per uur de linkerzijde van een personenauto. De auto wordt meegesleept en komt onder de vrachtwagen terecht. De bestuurder, een jongeman van 21, overlijdt ter plekke. De chauffeur wordt niet aanspreekbaar in zijn cabine aangetroffen. Zijn bloedsuiker is 2,2, ver onder de grens van 3,9 waaronder een hypo begint. Na toediening van glucose komt hij bij.
Uit zijn glucosemeter blijkt later dat hij in de negentig dagen voor het ongeval 256 keer een hypo had. In 27 gevallen was hij aan het werk en in 10 gevallen zat hij achter het stuur. Een arts van het CBR had al eerder vastgesteld dat hij zijn hypo's niet goed voelde aankomen.
Het Gerechtshof Den Haag veroordeelde hem in 2024 voor dood door schuld in het verkeer tot een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf van drie maanden. Daarnaast wees het hof de vorderingen van de ouders en de broer van het slachtoffer toe. Zij kregen ieder € 15.000 aan schokschade. De ouders hadden daarnaast al ieder € 17.500 aan affectieschade toegekend gekregen. De chauffeur ging in cassatie.
Schuld in het verkeer, wie u bent telt mee
Dood door schuld in het verkeer is strafbaar (art. 6 WVW 1994). Voor 'schuld' is meer nodig dan een verkeersfout. Er moet sprake zijn van aanmerkelijke onvoorzichtigheid die de bestuurder valt te verwijten. De ernst van de gevolgen zegt daarbij op zichzelf niets. Ook een dodelijk ongeval kan het gevolg zijn van een moment van onoplettendheid dat niet strafbaar is. De rechter kijkt naar het geheel van gedragingen en vergelijkt de bestuurder met een gemiddeld persoon in dezelfde omstandigheden en met dezelfde hoedanigheid.
Die laatste woorden zijn hier beslissend. De verdediging voerde aan dat de chauffeur niets te verwijten viel. Hij kon niet voorzien dat hij tijdens het rijden een ernstige hypo zou krijgen. Zijn laatste meting, een uur voor vertrek, was nog in orde. Hij had gehandeld volgens het advies van zijn artsen.
Het hof zag dat anders en de Hoge Raad laat dat oordeel in stand. De chauffeur had twee hoedanigheden die extra verantwoordelijkheid meebrengen. Hij was beroepschauffeur, die bovendien gevaarlijke stoffen vervoerde. En hij was diabetespatiënt, die wist dat hij door een hypo plotseling het bewustzijn kon verliezen. Van zo iemand mag meer oplettendheid worden verwacht dan van een gemiddelde weggebruiker. Die verantwoordelijkheid ligt bij hemzelf, ook als het CBR en zijn artsen hem rijgeschikt vinden. Hij is immers de enige die op de dag zelf kan beoordelen of hij veilig kan rijden.
Voor deelname aan het verkeer is het volgens het hof essentieel dat een diabetespatiënt een hypo tijdig voelt aankomen. Bij deze chauffeur was dat niet zo. Hij reageerde vaak te laat op hypo's die hij wel opmerkte. Het incident van een maand eerder had een duidelijke waarschuwing moeten zijn. En ook op de avond zelf waren er signalen. Toen de vrachtwagen zonder licht stilstond en schokkend optrok, zat hij volgens het hof al in de eerste fase van een hypo. Hij had toen moeten stoppen om zijn bloedsuiker te meten en suiker te nemen. In plaats daarvan reed hij door.
De conclusie van het hof is dat van een vrachtwagenchauffeur die al jaren diabetes heeft en al langere tijd hypo's krijgt, mag worden verlangd dat hij zelf passende maatregelen neemt om veilig te kunnen werken. Door dat na te laten en toch te gaan rijden, heeft hij het risico op een black-out achter het stuur aanvaard. Dat is aanmerkelijk onvoorzichtig. De Hoge Raad vindt dat oordeel juist en goed gemotiveerd.
De les reikt verder dan diabetes. Wie weet dat zijn gezondheid een risico vormt in het verkeer, kan zich niet verschuilen achter een goedkeuring van het CBR. De verantwoordelijkheid om op het moment zelf te beoordelen of rijden verantwoord is, blijft bij de bestuurder.
Schokschade, de spelregels
De ouders en de broer van het slachtoffer hadden zich in de strafzaak gevoegd als benadeelde partij. Dat is een laagdrempelige manier om schade vergoed te krijgen zonder aparte civiele procedure. De strafrechter beoordeelt zo'n vordering wel naar de gewone regels van het burgerlijk recht. Wie iets vordert, moet het onderbouwen. En hoe uitvoeriger de verdediging de vordering betwist, hoe beter de rechter moet uitleggen waarom hij haar toch toewijst.
Alle drie vorderden zij schokschade. Daarvoor gelden de regels die de Hoge Raad in juni 2022 heeft gegeven. Wie een ander doodt of verwondt, kan ook onrechtmatig handelen tegenover iemand bij wie de confrontatie met die gebeurtenis of de gevolgen ervan een hevige emotionele schok teweegbrengt. De rechter weegt daarbij drie gezichtspunten. Wat is de aard en de ernst van wat het slachtoffer is aangedaan? Hoe is de naaste geconfronteerd met de gebeurtenis of de gevolgen en hoe onverhoeds was dat? En hoe hecht was de band tussen het slachtoffer en de naaste?
Daar komt een harde eis bij. Alleen schade door geestelijk letsel komt voor vergoeding in aanmerking. Dat letsel moet ernstig zijn en objectief zijn vastgesteld, bijvoorbeeld door een psychiater, een psycholoog of een huisarts. Een diagnose van een erkend ziektebeeld is niet strikt vereist, maar verdriet alleen is niet genoeg.
Een naaste kan daarnaast recht hebben op affectieschade. Dat is een vast bedrag voor het verdriet om het verlies van een dierbare, zonder dat geestelijk letsel hoeft te worden aangetoond. Vorderen naasten allebei, dan moet de rechter volgens de Hoge Raad naar billijkheid afwegen in hoeverre de affectieschade meeweegt bij de hoogte van de schokschade.
De broer, geen getuige maar wel direct geconfronteerd
De broer was ruim drie jaar ouder dan het slachtoffer. De twee deelden nog altijd een slaapkamer en belden elkaar meerdere keren per dag. Omdat hun ouders de Nederlandse taal niet goed beheersten, had hij van jongs af aan een verzorgende rol voor zijn broertje.
Hij was niet bij het ongeval. Toch stond hij er middenin. Toen de politie aan de deur kwam, was hij degene die het bericht als eerste begreep en het aan zijn ouders moest vertalen. Hij was kort daarna op de plaats van het ongeval. Hij was de eerste die zijn broer in het uitvaartcentrum identificeerde. En hij kreeg filmpjes van het ongeval toegestuurd, gemaakt door vrienden van zijn broer die toevallig bij het tankstation stonden en niet wisten wie er in de auto zat. Daarop is duidelijk te zien hoe het ongeval zich voltrok.
Het gevolg was een posttraumatische stressstoornis met hallucinaties en herbelevingen. Hij is daarvoor behandeld en gebruikt medicatie.
Het hof wees zijn vordering van € 15.000 toe en de Hoge Raad laat dat in stand. Het hof had vastgesteld dat de broer het ongeval niet zelf had gezien, maar wel direct was geconfronteerd met de ernstige gevolgen ervan. Het had die confrontatie concreet beschreven en had het geestelijk letsel benoemd. Daarmee was de toewijzing goed gemotiveerd, ook tegenover wat de verdediging had aangevoerd.
Deze beslissing is belangrijk. Zij bevestigt dat u geen ooggetuige hoeft te zijn om schokschade te krijgen. Het identificeren van een dierbare, het zien van beelden en het als eerste moeten verwerken en doorgeven van het nieuws kunnen samen een directe confrontatie opleveren. De rechter moet die confrontatie dan wel concreet vaststellen.
De ouders, het hof moet uitleggen hoe zij zijn geconfronteerd
Ook de ouders hadden ernstige klachten. De moeder lijdt aan gecompliceerde rouw, een stemmingsstoornis en een posttraumatische stressstoornis. Zij was ruim anderhalf jaar bij een psychiater in behandeling. De vader lijdt volgens zijn huisarts aan gecompliceerde rouw en een stemmingsstoornis. Hij durft niet meer te rijden en kon zijn werk als vrachtwagenchauffeur niet meer doen.
Het hof wees ook hun vorderingen toe. Het overwoog dat uit de onderbouwing duidelijk naar voren kwam dat de confrontatie met de gevolgen van het ongeval, waaronder het identificeren van hun zoon, een hevige schok had teweeggebracht die tot aanhoudende psychische klachten had geleid.
Daar gaat het volgens de Hoge Raad mis. De verdediging had in hoger beroep uitdrukkelijk aangevoerd dat onduidelijk was hoe de ouders met het ongeval waren geconfronteerd. Zij had ook betwist dat die confrontatie onverhoeds was. De ouders wisten immers al wat er was gebeurd en in welke toestand hun zoon verkeerde voordat zij hem zagen. Op dat verweer had het hof moeten ingaan. Het heeft echter niets vastgesteld over de manier waarop de ouders zijn geconfronteerd met het ongeval en de gevolgen ervan. Daarmee is de toewijzing onvoldoende gemotiveerd.
Het verschil met de broer zit dus niet in de ernst van het letsel. Het zit in de motivering. Bij de broer had het hof de confrontatie stap voor stap beschreven. Bij de ouders bleef het bij een algemene verwijzing naar de onderbouwing van hun vordering. Als de verdediging precies op dat punt verweer voert, is dat niet genoeg.
De Hoge Raad zegt niet dat de ouders geen recht hebben op schokschade. Hij zegt dat het hof zijn werk over moet doen. Het Gerechtshof Den Haag moet de vorderingen van de ouders opnieuw beoordelen en daarbij concreet vaststellen hoe zij zijn geconfronteerd en hoe onverhoeds dat was.
Schokschade naast affectieschade
Er was nog een tweede probleem. De ouders hadden al ieder € 17.500 aan affectieschade gekregen. De verdediging had aangevoerd dat dit bedrag geheel of gedeeltelijk van de schokschade moest worden afgetrokken. Volgens haar bleef er dan niets over.
Het hof ging daar niet op in. Het wees de volle € 15.000 toe zonder kenbaar te maken of en in hoeverre het rekening had gehouden met de affectieschade. Ook dat vindt de Hoge Raad onvoldoende gemotiveerd. De rechter moet bij samenloop van beide aanspraken naar billijkheid afwegen hoe de een doorwerkt in de ander. Dat hoeft niet tot aftrek te leiden, maar de rechter moet laten zien dat hij de afweging heeft gemaakt.
De Hoge Raad voegt daar een opmerking aan toe die voor de praktijk belangrijk is. Juist als een naaste niet ter plaatse is geconfronteerd met de gebeurtenis, verdient de vraag of de schokschade niet geheel of gedeeltelijk samenvalt met de affectieschade aandacht in de motivering. De gedachte daarachter is begrijpelijk. Affectieschade vergoedt het verdriet om het verlies. Schokschade vergoedt het geestelijk letsel door de confrontatie. Hoe minder direct die confrontatie was, hoe meer de klachten lijken op rouw en hoe groter de overlap met wat de affectieschade al dekt.
Voor de broer speelde dit niet. Hij had geen affectieschade gevorderd. Broers en zussen staan ook niet in de vaste lijst van naasten die daar recht op hebben. Alleen via de hardheidsclausule, bij een uitzonderlijk hechte band, is er soms ruimte. Mijn kantoorgenoot Bart van Giessen beschreef onlangs hoe de Hoge Raad die clausule toepaste bij een uitwonende stiefzoon. Bij een broer die nog een slaapkamer deelde met het slachtoffer en een verzorgende rol had, was die route misschien ook het proberen waard geweest. In deze zaak was de schokschade voor hem de enige weg.
Wat kunt u hiermee?
Voor nabestaanden die schokschade vorderen, bevat dit arrest een duidelijke opdracht. Beschrijf de confrontatie zo concreet mogelijk. Wanneer hoorde u het nieuws en van wie? Bent u op de plaats van het ongeval geweest? Heeft u uw dierbare gezien of geïdentificeerd en in welke toestand? Heeft u beelden gezien? Wist u al wat u te wachten stond of kwam het onverhoeds? Het verschil tussen de broer en de ouders in deze zaak zit precies daar. Bij de broer stond dit allemaal op papier. Bij de ouders bleef het algemeen.
Zorg daarnaast voor een goede medische onderbouwing van het geestelijk letsel. Een brief van de huisarts kan volstaan, maar een rapport van een psychiater of psycholoog met een diagnose staat sterker. Hoe het misgaat zonder zo'n rapport, beschreef mijn kantoorgenoot Demen Bülbül onlangs aan de hand van een weduwe die met haar vordering naar de civiele rechter werd verwezen. En houd er rekening mee dat de rechter de affectieschade kan laten meewegen bij de hoogte van de schokschade. Dat geldt vooral als u het ongeval niet zelf heeft gezien.
Voor bestuurders met een chronische aandoening is de boodschap even helder. Een rijgeschiktheidsverklaring van het CBR is geen vrijbrief. Wie weet dat hij een hypo of een andere aanval kan krijgen, moet zelf beoordelen of hij die dag veilig kan rijden. Gaat het mis, dan kan dat een strafrechtelijke veroordeling opleveren.
Heeft u vragen over schokschade of affectieschade na een verkeersongeval?
Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Dat kan via het telefoonnummer boven in beeld of door een e-mailbericht te sturen naar info@jba.nl.
